پول فقط وسیله‌ای برای خرید نیست؛ مسیر جریان آن تعیین می‌کند چه کسی به خانه، اعتبار و فرصت انباشت ثروت دسترسی داشته باشد. پروژه «آبراهه‌های پول» تلاش می‌کند همین سازوکارهای پنهان را با ترکیبی از هنر، پژوهش و روایت اقتصادی برای مخاطب عمومی قابل مشاهده کند. این پروژه از سوی هنرمند هلندی، کارلاین کینگما، توماس بولن، روزنامه‌نگار اقتصادی، و مارتین یرون فان‌در لیندن، پژوهشگر پول و اصلاحات پولی، شکل گرفته است.
نقشه‌ای تصویری از نظام مالی
«آبراهه‌های پول» نظام مالی را به شبکه‌ای از مخازن، کانال‌ها و پمپ‌ها تشبیه می‌کند؛ شبکه‌ای که در آن پول و نقدینگی به‌طور یکسان میان بانک‌ها، دولت‌ها، شرکت‌ها و خانوارها توزیع نمی‌شود. برخی بخش‌های اقتصاد به منابع مالی فراوان دسترسی دارند، در حالی که بخش‌های دیگر با کمبود اعتبار و نقدینگی روبه‌رو هستند.
این اثر هم‌زمان یک اثر هنری، ابزار آموزشی و بررسیِ مناسبات قدرت در امور مالی است. شکل‌گیری آن به دو سال پژوهش و گفت‌وگو با بیش از ۱۰۰ متخصص در حوزه‌های بانکداری، دولت، دانشگاه و جنبش‌های اصلاح پولی نیاز داشت. کینگما نیز بیش از ۲۲۰۰ ساعت برای تبدیل این پژوهش‌ها به یک منظره معماری پیچیده صرف کرد.
به گفته بولن، یکی از مهم‌ترین برداشت‌های نادرست درباره پول این است که بانک‌ها فقط پس‌انداز سپرده‌گذاران را به وام‌گیرندگان منتقل می‌کنند. در عمل، بانک‌ها هنگام اعطای وام پول جدید ایجاد می‌کنند. او می‌گوید حتی برخی مدیران بانکی نیز از نقش مؤسسه خود به‌عنوان نهادی که پول خلق می‌کند، اطلاع دقیقی نداشته‌اند. از نگاه او، آموزش اقتصاد در مدارس و دانشگاه‌ها هنوز این موضوع را به اندازه کافی توضیح نمی‌دهد.
کینگما برای نمایش جریان نقدینگی از استعاره آب استفاده کرده است؛ استعاره‌ای که با اصطلاحاتی مانند جریان نقدی، نقدینگی و خشک شدن منابع مالی نیز همخوانی دارد. با این حال، او تأکید می‌کند که پول شکل‌های گوناگونی دارد؛ از پول کالایی و پول عمومی گرفته تا اعتبار خصوصی، بدهی کوتاه‌مدت و قراردادهای بازخرید. به همین دلیل، نمایش کامل همه انواع پول در یک تصویر ممکن نبوده است.
اعتبار ارزان و تشدید نابرابری
یکی از محورهای اصلی این پروژه، رابطه میان ساختار پولی و نابرابری است. بولن درباره دوره‌هایی که اعتبار بسیار ارزان بود، می‌گوید نظام پولی توانست نابرابری را تشدید کند؛ هرچند نمی‌توان سهم دقیق این عامل را از دیگر نیروهای اقتصادی با یک عدد مشخص جدا کرد.
اعتبار ارزان بیشتر در اختیار افراد دارای اعتبار مالی بالا و شرکت‌های بزرگ قرار گرفت. این منابع در مواردی برای بازخرید سهام و معاملات ادغام و تملک استفاده شد و به افزایش قیمت سهام و مسکن کمک کرد. در نتیجه، نوعی «تورم دارایی» شکل گرفت؛ شرایطی که صاحبان قبلی دارایی‌ها بیشتر از افرادی که دارایی یا دسترسی مشابهی به اعتبار نداشتند، از آن بهره بردند.
این تفاوت، تنها میان خانوارهای ثروتمند و کم‌ثروت دیده نمی‌شود. شرکت‌های چندملیتی نیز در مقایسه با کسب‌وکارهای کوچک، دسترسی گسترده‌تری به اعتبار ارزان داشته‌اند. از این منظر، مسیر توزیع پول در کنار میزان کل پول، در شکل‌گیری نتایج اقتصادی اهمیت دارد.
اصلاحات پس از بحران و شکنندگی بانک‌ها
مارتین یرون فان‌در لیندن می‌گوید پس از بحران مالی ۲۰۰۸، سیاست‌گذاران و اقتصاددانان جریان اصلی بر اصلاح بانک‌ها تمرکز کردند. مقررات سخت‌گیرانه‌تر، نظارت هماهنگ‌تر و رویه‌های تازه برای مدیریت بحران در اروپا ایجاد شد، اما معماری بنیادی نظام بانکی تغییر نکرد.
او برای توضیح این شکنندگی به رخدادهای سال ۲۰۲۳ اشاره می‌کند؛ زمانی که سیلیکون‌ولی بانک و کردیت سوئیس با مشکل مواجه شدند. در آمریکا، مقام‌ها همه سپرده‌های سیلیکون‌ولی بانک، از جمله بیش از ۹۰ درصد سپرده‌های بالاتر از سقف بیمه‌شده، را تضمین کردند. در سوئیس نیز دولت از نجات کردیت سوئیس از طریق واگذاری آن به یوبی‌اس پشتیبانی کرد.
از دید فان‌در لیندن، مشکل اصلی همچنان پابرجاست: بانک‌ها وام‌های بلندمدت را با سپرده‌هایی تأمین مالی می‌کنند که مشتریان می‌توانند هر زمان خواستار برداشت آن‌ها شوند. شبکه‌های ایمنی عمومی و امتیازهای ویژه به بانک‌ها، از نگاه او، دلیل اصلی ادامه کار این نظام هستند. در عین حال، او میان مؤسسات غیربانکی بزرگ و بانک‌ها تفاوت می‌گذارد؛ زیرا غیربانک‌ها، با وجود قدرت فزاینده، در پول و پرداخت‌ها نقشی محوری مانند بانک‌ها ندارند.
بیت‌کوین؛ رقیب نظام پولی یا بخشی از آن؟
به گزارش بیت‌کوین مگزین، یکی از سناریوهای پروژه «آبراهه‌های پول» آینده‌ای است که در آن بیت‌کوین نظام پولی موجود را به چالش می‌کشد. با این حال، ورود بیت‌کوین به سرمایه‌گذاری سنتی، آن را در معرض همان ساختارهای مالی قرار داده است که در ابتدا قرار بود بیرون از کنترل دولت‌ها و بانک‌ها شکل بگیرد.
فان‌در لیندن می‌گوید بیت‌کوین به‌عنوان یک دارایی از سرمایه‌گذاری مؤسسات مالی سنتی سود برده، اما تمرکز بر استفاده سرمایه‌گذاری، وعده آن برای تبدیل شدن به یک نظام پرداخت جایگزین را تضعیف کرده است. رشد استیبل‌کوین‌ها نیز زیرساخت پرداخت بانک‌ها را به چالش کشیده و بانک‌های اروپایی در سال ۲۰۲۴ کیف پول پرداخت «ویرو» را راه‌اندازی کرده‌اند؛ با این حال، این تحول را نباید با اصلاح ساختاری پول و بانکداری یکی دانست.
بولن طراحی بیت‌کوین را از جهاتی شبیه بانکداری با ذخیره کامل می‌داند؛ زیرا یک بیت‌کوین ادعایی نسبت به دارایی دیگری نیست و به‌خودی‌خود در معرض هجوم بانکی قرار نمی‌گیرد. او در مقابل، سپرده بانکی را وعده‌ای برای برداشت فوری می‌داند که بانک نمی‌تواند آن را هم‌زمان برای همه مشتریان اجرا کند.
پروژه در همین نقطه به یک خطر مشترک در آزمایش‌های پولی اشاره می‌کند: امکان منحرف شدن ایده اولیه. بولن با اشاره به شرکت‌هایی در صنعت رمزارز می‌گوید برخی از آن‌ها بیت‌کوین مشتریان را وام دادند، در حالی که موجودی مشتری همچنان در حسابش نمایش داده می‌شد. فروپاشی اف‌تی‌ایکس نمونه‌ای از پیامدهای چنین رویکردی است.
توماس بولن قرار است ۶ نوامبر ۲۰۲۶ در دو نشست رویداد بیت‌کوین آمستردام، در بخش Treasury Stage، شرکت کند. این رویداد در روزهای ۵ و ۶ نوامبر برگزار می‌شود.
تصویر فعلی بازار؛ داده‌های مانیار
بر اساس داده‌های مانیار در ساعت ۲۲:۳۴ روز ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ به وقت +۰۳:۳۰، قیمت بیت‌کوین ۸۱٬۹۹۷٫۰۲ دلار بود؛ این رمزارز در ۲۴ ساعت ۰٫۶۷ درصد افزایش و در هفت روز ۰٫۵۸ درصد کاهش داشت. موناد با قیمت ۰٫۰۲۰۹۳۰۷۴۴۵ دلار، در ۲۴ ساعت ۰٫۵۴ درصد و در هفت روز ۱۵٫۶ درصد افت کرده بود.
در همین زمان، قیمت AI Rig Complex برابر با ۰٫۰۴۳۳۲۵۴۲۴۸ دلار بود؛ این دارایی در ۲۴ ساعت ۶٫۸۸ درصد رشد، اما در هفت روز ۲۸٫۵۹ درصد کاهش داشت. قیمت CROSS نیز ۰٫۱۰۲۷۸۸۷۶۰۴ دلار ثبت شد که نشان‌دهنده رشد ۲٫۶۱ درصدی در ۲۴ ساعت و افت ۱۷٫۴۷ درصدی در هفت روز بود.
