وام با پشتوانه بیت‌کوین به دارندگان BTC اجازه می‌دهد بدون فروش مستقیم دارایی خود، در برابر سپرده‌گذاری آن دلار یا استیبل‌کوین دریافت کنند. در این مدل، بیت‌کوین تا زمان بازپرداخت اصل و بهره نزد وام‌دهنده یا در یک قرارداد هوشمند قفل می‌ماند؛ بنابراین وام‌گیرنده همچنان در معرض تغییرات قیمت بیت‌کوین قرار دارد، اما در صورت افت شدید قیمت ممکن است با مطالبه وجه تضمین یا فروش اجباری دارایی روبه‌رو شود.
سازوکار وام با وثیقه بیت‌کوین
این وام از نظر ساختار شبیه دریافت وام در برابر خانه، طلا یا سبد سهام است؛ با این تفاوت که وثیقه دارایی‌ای است که شبانه‌روزی معامله می‌شود و نوسان آن می‌تواند در مدت کوتاهی قابل توجه باشد. وام‌گیرنده بیت‌کوین خود را نزد یک شرکت متمرکز، متولی مستقل، خزانه چندامضایی یا قرارداد هوشمند قرار می‌دهد و در مقابل، بخشی از ارزش آن را به شکل دلار یا دارایی‌هایی مانند USDC دریافت می‌کند.
مهم‌ترین شاخص در این معاملات، نسبت وام به ارزش وثیقه یا LTV است. این نسبت معمولا بین ۳۰ تا ۷۰ درصد قرار دارد و بسیاری از ارائه‌دهندگان از ۵۰ درصد شروع می‌کنند. برای نمونه، با LTV پنجاه‌درصدی، بیت‌کوینی به ارزش ۱۰۰ هزار دلار می‌تواند پشتوانه وامی ۵۰ هزار دلاری باشد.
اگر قیمت بیت‌کوین کاهش یابد، ارزش وثیقه پایین می‌آید و LTV افزایش پیدا می‌کند. در مرحله «کال مارجین»، وام‌دهنده از مشتری می‌خواهد وثیقه بیشتری اضافه کند یا بخشی از بدهی را بپردازد. اگر نسبت وام به ارزش وثیقه همچنان افزایش یابد، مرحله انحلال یا لیکوئیدیشن فرا می‌رسد و وام‌دهنده می‌تواند بخشی یا تمام بیت‌کوین را برای تسویه بدهی بفروشد. در سامانه‌های دیفای، این فرایند ممکن است به‌صورت خودکار توسط قرارداد هوشمند انجام شود.
بازیگران بازار و هزینه دریافت وام
وام‌ها در دو گروه اصلی عرضه می‌شوند. در مدل متمرکز یا CeFi، شرکت‌هایی مانند Ledn، Strike، Unchained، Nexo و Coinbase فرایند احراز هویت را انجام می‌دهند و خود شرکت یا متولی آن بیت‌کوین را نگهداری می‌کند. در مدل غیرمتمرکز یا DeFi، پروتکل‌هایی مانند Aave و Morpho از قرارداد هوشمند استفاده می‌کنند. در این حالت، بیت‌کوین معمولا باید به شکل یک توکن معادل، مانند Wrapped Bitcoin، روی شبکه‌ای دیگر مورد استفاده قرار گیرد.
نرخ‌ها به اندازه وام، LTV و ارائه‌دهنده بستگی دارد و در اکتبر ۲۰۲۶، نرخ‌های اعلام‌شده از حدود ۵.۸ درصد در Coinbase آغاز می‌شود. SALT نرخ سالانه ۷.۴۹ تا ۱۰.۵ درصد را تبلیغ می‌کند. نرخ Ledn برای وام‌های کمتر از ۲۵۰ هزار دلار ۱۱.۴۹ درصد و برای وام‌های ۲ میلیون دلاری یا بیشتر ۹.۲۵ درصد اعلام شده است. Strike برای وام‌هایی با پرداخت ماهانه بهره، نرخ ۱۰.۵ تا ۱۳ درصد دارد و در صورت پرداخت بهره در سررسید، یک واحد درصد به آن اضافه می‌شود. Unchained نرخ بهره ۱۲ درصد یا APR معادل ۱۴.۱۸ درصد را اعلام کرده است.
کارمزد تشکیل پرونده، جریمه بازپرداخت زودهنگام و هزینه فروش اجباری نیز می‌تواند هزینه واقعی را بالاتر از نرخ تبلیغ‌شده ببرد. برخی محصولات دوره ثابت ۱۲ماهه و پرداخت ماهانه دارند، در حالی که بعضی دیگر سررسید مشخص یا پرداخت ماهانه ندارند و بهره به مانده بدهی اضافه می‌شود.
بازگشت محتاطانه بازار پس از بحران ۲۰۲۲
بازار وام‌دهی رمزارزی در سال ۲۰۲۲، پس از ورشکستگی شرکت‌هایی مانند Celsius و BlockFi، ضربه سنگینی خورد. طبق گزارش Decrypt، این بازار از آن زمان با ساختاری محتاطانه‌تر بازگشته و حجم وام‌دهی متمرکز نسبت به پایین‌ترین سطح خود در اواخر ۲۰۲۳ بیش از سه برابر شده است.
یکی از نگرانی‌های مهم، «بازاستفاده از وثیقه» یا Rehypothecation است؛ یعنی وام‌دهنده بیت‌کوین سپرده‌شده را دوباره به شخص دیگری وام می‌دهد تا بازده بیشتری کسب کند. همین شیوه یکی از عواملی بود که باعث شد مشتریان برخی وام‌دهندگان ورشکسته در سال ۲۰۲۲ به سپرده‌های خود دسترسی نداشته باشند. در مقابل، برخی شرکت‌های فعلی اعلام می‌کنند که وثیقه را دوباره وام نمی‌دهند. Unchained برای نمونه از خزانه چندامضایی ۲ از ۳ استفاده می‌کند که در آن وام‌گیرنده، شرکت و یک عامل کلید مستقل هرکدام یک کلید دارند و هیچ طرفی به‌تنهایی نمی‌تواند دارایی را جابه‌جا کند.
این حوزه توجه بازارهای سنتی را نیز جلب کرده است. Ledn در فوریه ۲۰۲۶ یک اوراق‌بهادارسازی با پشتوانه وام‌های بیت‌کوینی به ارزش ۱۸۸ میلیون دلار نهایی کرد. شرکت S&P Global برای بخش ارشد ۱۶۰ میلیون دلاری آن، رتبه مقدماتی BBB- اختصاص داد؛ رتبه‌ای که SVB آن را نخستین رتبه سرمایه‌گذاری برای سبد وام‌های وثیقه‌شده با بیت‌کوین توصیف کرده است. Galaxy حجم کل وام‌های دارای پشتوانه رمزارزی را در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶، ۵۶.۱۶ میلیارد دلار اعلام کرد؛ این رقم نسبت به فصل قبل ۱۶.۸ درصد کاهش داشت و وام‌دهندگان متمرکز در آن دوره وام‌های بیشتری از پروتکل‌های دیفای در اختیار داشتند. Coinbase نیز می‌گوید حجم اعطای وام‌های بیت‌کوینی آن از یک میلیارد دلار عبور کرده است.
تصویر فعلی بازار و ریسک‌های اصلی
داده‌های Moneyiar در ساعت ۲۳:۲۹ روز ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد قیمت بیت‌کوین ۸۱٬۲۴۷.۱۰۳۵۲۸۷۱۷ دلار بوده و این دارایی در ۲۴ ساعت ۳.۵۹ درصد و در هفت روز ۱.۰۸ درصد افت کرده است. در همین زمان، قیمت STABLE برابر با ۰.۰۲۵۵۶۲۹۲۱۱ دلار بود و تغییرات ۲۴ساعته و هفت‌روزه آن به‌ترتیب منفی ۲.۶۵ و منفی ۶.۳۱ درصد ثبت شد. قیمت XPL یا Plasma نیز ۰.۰۷۵۴۱۷۹۱۴۲ دلار، با افت ۸.۱۸ درصدی روزانه و ۱۱.۷۷ درصدی هفتگی گزارش شد. WIN یا WINkLink با قیمت ۰.۰۰۰۰۶۰۳۱۲۲ دلار، در ۲۴ ساعت ۲.۴۱ درصد و در هفت روز ۸.۵۲ درصد رشد داشت.
جذابیت اصلی این وام‌ها، دریافت نقدینگی بدون فروش بیت‌کوین است. در بسیاری از حوزه‌های قضایی، گرفتن وام به‌خودی‌خود رویداد مالیاتی محسوب نمی‌شود، در حالی که فروش دارایی می‌تواند پیامد مالیاتی داشته باشد؛ قوانین محلی در این زمینه یکسان نیستند. در مقابل، وام‌گیرنده همچنان در معرض کاهش قیمت بیت‌کوین، افزایش LTV و فروش اجباری قرار دارد.
در وام‌های دیفای، خطرهای فنی و امنیتی نیز اضافه می‌شود. پس از برداشت ۲۹۱ میلیون دلار از زیرساخت مرتبط با Kelp DAO در آوریل ۲۰۲۶، کاربران Aave برای برداشت دارایی با مشکل مواجه شدند و ۶.۲ میلیارد دلار از این پروتکل خارج شد. بنابراین تفاوت میان نگهداری متمرکز، خزانه چندامضایی و قرارداد هوشمند، بخش مهمی از ریسک این محصولات است؛ ریسکی که با افزایش مشارکت بانک‌ها و عرضه محصولاتی مانند کارت اعتباری و وام‌های بلندمدت از بین نمی‌رود.
