بنیاد اتریوم و پروژه Open Anonymity روز اول اکتبر اعلام کردند zkAPI روی شبکه اصلی اتریوم فعال شده است؛ پروتکلی آزمایشی که به کاربران اجازه می‌دهد هزینه استفاده از سرویس‌های هوش مصنوعی را پیشاپیش با USDC یا دارایی‌های دیگر بپردازند، بدون آن‌که هویتشان به پرسش‌ها و درخواست‌هایشان متصل شود. این خبر را Decrypt گزارش کرده است.
پرداخت جدا از هویت
ایده اصلی zkAPI تفکیک رابطه مالی از محتوای استفاده‌شده در سرویس هوش مصنوعی است. کاربر اعتبار خود را در یک قرارداد خزانه روی اتریوم واریز می‌کند. پس از آن، موجودی او به شکل یک «یادداشت خصوصی» ثبت می‌شود؛ سازوکاری که طبق توضیح بنیاد اتریوم، تنها توسط صاحب آن قابل خرج‌کردن است و نباید به واریز اولیه قابل ردیابی باشد.
کاربر برای هر درخواست، نرم‌افزار روی دستگاهش یک اثبات دانش صفر می‌سازد. اثبات دانش صفر نوعی مدرک ریاضی است که می‌تواند درستی یک ادعا را بدون آشکار کردن جزئیات آن ثابت کند. در این طرح، اثبات نشان می‌دهد کاربر اعتبار کافی دارد و همان اعتبار قبلاً خرج نشده است، اما اطلاعات هویتی یا جزئیات پرداخت را در اختیار سرویس قرار نمی‌دهد.
سرور پس از بررسی این اثبات، یک کلید API موقت صادر می‌کند. کلید API مانند گذرواژه‌ای برای ارتباط نرم‌افزار با یک سرویس هوش مصنوعی عمل می‌کند. در zkAPI، این کلید سقف هزینه دارد و فقط برای مدت کوتاهی در حافظه دستگاه کاربر باقی می‌ماند.
سازوکار استفاده و تسویه
در زمان ارسال درخواست، ارائه‌دهنده هوش مصنوعی کلید موقت را دریافت می‌کند، نه نام کاربر یا اطلاعات پرداخت او را. کلید برای مبلغی مشخص محدود شده است، اما هزینه نهایی بر اساس مصرف واقعی محاسبه می‌شود، نه بر اساس سقف تعیین‌شده.
پس از پایان اعتبار کلید، ارائه‌دهنده یک رسید امضاشده از میزان مصرف صادر می‌کند و همان مقدار از اعتبار کاربر کسر می‌شود. در نتیجه، ارائه‌دهنده می‌تواند محتوای پرسش را ببیند، در حالی که لایه پرداخت از مبلغ خرج‌شده اطلاع دارد؛ اما این دو بخش قرار نیست بتوانند این اطلاعات را به یک هویت واحد پیوند دهند.
مستندات پروژه می‌گوید کلیدهای کوتاه‌عمر در حال حاضر با OpenRouter کار می‌کنند؛ سرویسی که دسترسی به صدها مدل هوش مصنوعی را از طریق یک اتصال فراهم می‌کند. هر برنامه‌ای که از قالب OpenAI پشتیبانی کند، می‌تواند با تنظیم یک نشانی محلی به این سازوکار متصل شود.
هم‌زمان با راه‌اندازی zkAPI، ابزار OA Chat نیز معرفی شده است؛ یک چت‌بات خصوصی مبتنی بر مرورگر که برای استفاده به نصب نرم‌افزار جداگانه نیاز ندارد. کد پروژه در گیت‌هاب به‌صورت متن‌باز منتشر شده است.
زمینه پروژه و محدودیت‌های فعلی
طرح zkAPI به پیشنهادی در فوریه ۲۰۲۶ در Ethereum Research بازمی‌گردد که داویده کراپیس و ویتالیک بوترین ارائه کردند. کراپیس مدیر تیم dAI بنیاد اتریوم است؛ تیمی که هدف آن تقویت نقش اتریوم به‌عنوان لایه تسویه و هماهنگی برای سامانه‌های هوش مصنوعی عنوان شده است.
این پروژه در شرایطی معرفی می‌شود که نگرانی درباره حریم خصوصی تعاملات با هوش مصنوعی افزایش یافته است. کاربران ممکن است از مدل‌ها درباره سلامت، امور مالی یا مسائل شخصی خود سؤال کنند. در یکی از نمونه‌های مطرح‌شده در منبع، دادگاهی فدرال در ماه مه ۲۰۲۵ به OpenAI دستور داد لاگ‌های خروجی، از جمله گفت‌وگوهای حذف‌شده کاربران، را در پرونده‌ای مرتبط با شکایت نیویورک‌تایمز و ناشران دیگر حفظ کند.
پروژه‌های مرتبط با کراپیس نیز بر استفاده از اتریوم برای تعامل میان عامل‌های نرم‌افزاری تمرکز دارند. او و مارکو دی روسی در اوت ۲۰۲۵ استاندارد ERC-8004 را پیشنهاد کردند؛ مجموعه‌ای از قواعد مشترک برای یافتن یکدیگر، احراز هویت و انجام تراکنش میان عامل‌های خودکار هوش مصنوعی. بوترین نیز در نقشه‌راهی در فوریه، پرداخت‌های دانش صفر برای استفاده خصوصی از APIها را مطرح کرده بود.
در ماه آوریل، بوترین مسیر دیگری برای حفظ حریم خصوصی را نشان داد: اجرای یک مدل متن‌باز به‌صورت محلی روی کارت گرافیک Nvidia 5090. مدل‌های محلی داده را در دستگاه کاربر نگه می‌دارند، اما zkAPI برای زمانی طراحی شده است که پرسش‌ها همچنان باید به سرورهای بیرونی ارسال شوند.
بنیاد اتریوم گفته است همین زیرساخت می‌تواند برای خدمات مبتنی بر مصرف دیگری مانند پرس‌وجو از داده‌های بلاک‌چین، تولید تصویر و ویدئو، VPN و پرداخت میان ماشین‌ها نیز به کار رود. برای استفاده مستقیم ارائه‌دهندگان از این مدل، آن‌ها باید به‌جای کلید API معمولی، اثبات را بپذیرند و رسیدهای امضاشده مصرف را تسویه کنند.
با این حال، مخزن کد zkAPI پروتکل را آزمایشی معرفی می‌کند و در آن گزارشی از حسابرسی رسمی امنیتی ارائه نشده است. بنابراین راه‌اندازی روی شبکه اصلی اتریوم به معنای نهایی‌شدن طراحی یا رفع همه محدودیت‌های فنی آن نیست.
تصویر بازار طبق داده‌های مانیار
داده‌های بازار مانیار در ساعت ۰۹:۲۳ تا ۰۹:۲۴ روز ۳ اکتبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد قیمت اتریوم ۲٬۶۸۴٫۵۹۶۲ دلار بوده و این دارایی در ۲۴ ساعت گذشته ۲٫۳۶ درصد کاهش و در هفت روز گذشته ۰٫۰۴ درصد افزایش داشته است. قیمت USDC نیز ۰٫۹۹۹۹۸۶۸ دلار ثبت شده؛ این رمزارز در ۲۴ ساعت ۰٫۰۲ درصد و در هفت روز ۰٫۰۱ درصد رشد کرده است.
در همین داده‌ها، شیبا اینو با قیمت ۰٫۰۰۰۰۰۵۶۵۵۶ دلار، کاهش ۵٫۰۲ درصدی روزانه و افت ۳٫۴۲ درصدی هفتگی داشت. یونی‌سواپ نیز با قیمت ۹٫۲۳۹۵ دلار، در ۲۴ ساعت ۲٫۰۵ درصد بالا رفت، اما بازده هفتگی آن منفی ۴٫۱۹ درصد بود. این ارقام صرفاً تصویر بازار در زمان ثبت داده‌های مانیار را نشان می‌دهند.
