هوش مصنوعی شناسایی صاحبان آدرس‌های رمزارزی را سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر کرده است؛ مسئله‌ای که اهمیت حریم خصوصی در شبکه‌های عمومی مانند بیت‌کوین را دوباره در مرکز توجه قرار داده است. در چنین فضایی، زیکش تلاش می‌کند میان قابلیت تأیید تراکنش‌ها و پنهان ماندن جزئیات مالی تعادل برقرار کند.
بر اساس گزارشی از CoinDesk، مایکل ژائو از واحد پژوهشی گری‌اسکیل معتقد است عمومی بودن دائمی داده‌های بلاک‌چین در دوره هوش مصنوعی به یک چالش جدی تبدیل شده است. در شبکه‌های عمومی، هر تراکنش برای همیشه قابل مشاهده می‌ماند؛ حتی اگر در زمان ثبت، پیوند دادن یک آدرس به هویت واقعی فرد دشوار باشد.
چرا هوش مصنوعی نگرانی درباره حریم خصوصی را بیشتر کرده است؟
در بیت‌کوین و بسیاری از بلاک‌چین‌های عمومی، نام واقعی کاربران به‌طور پیش‌فرض کنار آدرس‌ها نمایش داده نمی‌شود. با این حال، تاریخچه پرداخت‌ها، زمان انجام تراکنش‌ها، مبالغ و ارتباط میان آدرس‌ها در دفترکل ثبت می‌شود. در گذشته، تحلیل این داده‌ها برای شناسایی صاحب یک آدرس معمولاً به سوابق صرافی‌ها، اطلاعات افشاشده، فرایندهای قضایی یا خدمات تخصصی تحلیل بلاک‌چین نیاز داشت.
هوش مصنوعی می‌تواند همین الگوهای پراکنده را سریع‌تر بررسی کند و میان آدرس‌های کیف پول، حساب‌های صرافی، داده‌های نشت‌کرده، فعالیت‌های شبکه‌های اجتماعی و زمان‌بندی تراکنش‌ها ارتباط پیدا کند. این فرایند لزوماً به شکستن رمزنگاری نیاز ندارد؛ کافی است داده‌های عمومی با سرعت و هزینه‌ای کمتر از گذشته تحلیل شوند.
ویژگی دیگر بلاک‌چین، ماندگاری داده‌هاست. اگر نرم‌افزارهای تحلیلی در سال ۲۰۲۶ بتوانند هویت مرتبط با تراکنشی در سال ۲۰۱۹ را شناسایی کنند، قدیمی بودن تراکنش مانع افشا شدن آن نخواهد بود. از نگاه پژوهش گری‌اسکیل، این وضعیت سومین موج نگرانی عمومی درباره حریم خصوصی مالی را شکل داده است؛ موج‌هایی که پیش‌تر با دیجیتالی شدن سوابق مالی در دهه ۱۹۷۰ و گسترش اینترنت در دهه ۱۹۹۰ پدیدار شده بودند.
با انتقال بخش بیشتری از فعالیت‌های مالی، از استیبل‌کوین‌ها تا پرداخت‌های شرکتی و معاملات، به بلاک‌چین‌های عمومی، شرکت‌ها ممکن است نخواهند اطلاعاتی مانند فهرست کارکنان، پرداخت حقوق یا تأمین‌کنندگانشان برای رقبا قابل مشاهده باشد. حریم خصوصی در این دیدگاه به معنای حذف نظارت نیست، بلکه یعنی کاربر بتواند تعیین کند چه کسی به اطلاعات مالی او دسترسی داشته باشد.
مدل زیکش برای تراکنش‌های خصوصی
زیکش در سال ۲۰۱۶ با استفاده از کد پایه بیت‌کوین راه‌اندازی شد. این شبکه سقف عرضه ۲۱ میلیون واحدی و مدل امنیتی مبتنی بر استخراج را حفظ کرده، اما گزینه‌ای اضافه کرده است که در بیت‌کوین به‌صورت بومی وجود ندارد: انجام تراکنش محافظت‌شده یا «شیلدشده».
در یک تراکنش شیلدشده، شبکه همچنان می‌تواند معتبر بودن پرداخت، جلوگیری از تقلب و جلوگیری از دوباره‌خرج‌کردن را بررسی کند، بدون آن‌که فرستنده، گیرنده یا مبلغ برای عموم آشکار شود. کاربر همچنین می‌تواند برای ارائه اطلاعات به یک نهاد ناظر یا شریک تجاری، «کلید مشاهده» در اختیار آن طرف قرار دهد. این کلید امکان افشای انتخابی اطلاعات را فراهم می‌کند، بدون آن‌که کنترل دارایی به شخص دیگری منتقل شود.
ایده استفاده از چنین روش‌های رمزنگاری پیش از زیکش نیز مطرح شده بود. ساتوشی ناکاموتو، خالق ناشناس بیت‌کوین، در نوشته‌ای آنلاین در سال ۲۰۱۰ به این سبک رمزنگاری اشاره کرده بود، هرچند گفته بود در آن زمان نمی‌داند چگونه آن را در بیت‌کوین به کار بگیرد.
داده‌های شبکه نشان می‌دهد قابلیت حریم خصوصی تنها یک ویژگی فنی روی کاغذ نمانده است. تعداد تراکنش‌های شیلدشده در دو سال گذشته رشد چشمگیری داشته، در حالی که تراکنش‌های شفاف معمولی تقریباً ثابت مانده‌اند. اکنون حدود ۴.۹ میلیون واحد ZEC، معادل نزدیک به ۲۹ درصد تمام زیکش‌های استخراج‌شده، در استخر شیلدشده قرار دارد.
رشد استفاده و پرسش‌های نظارتی
حریم خصوصی در این مدل می‌تواند با افزایش استفاده تقویت شود. هر تراکنش شیلدشده جدید به مجموعه مشترکی از فعالیت‌ها اضافه می‌شود و تشخیص یک کاربر مشخص را دشوارتر می‌کند. از سوی دیگر، داده‌های بلاک‌چین پس از انتشار به‌سادگی قابل حذف نیستند؛ بنابراین حفظ حریم خصوصی باید از ابتدا در طراحی شبکه لحاظ شود، نه این‌که بعدها به آن افزوده شود.
زیکش در ژوئیه ۲۰۲۶ ارتقای «آیرون‌وود» را منتشر کرد. این ارتقا بخشی از موتور رمزنگاری سیستم را جایگزین کرد و یک مسئله امنیتی شناخته‌شده را برطرف کرد.
هم‌زمان، داده‌های ارائه‌شده در گزارش نشان می‌دهد قیمت ZEC از سپتامبر ۲۰۲۵ تا سپتامبر ۲۰۲۶ حدود ۲۳۰۰ درصد افزایش یافته است. گری‌اسکیل نیز در اوت ۲۰۲۶ یک محصول سرمایه‌گذاری اسپات زیکش را در بورس نیویورک راه‌اندازی کرد که در کمی بیش از یک ماه نزدیک به یک میلیارد دلار دارایی جذب کرد. این ارقام در گزارش به‌عنوان نشانه‌ای از افزایش توجه بازار به زیکش و کاربرد حریم خصوصی آن مطرح شده‌اند، نه تضمینی برای ادامه روند قیمت.
با این حال، ابزارهای حریم خصوصی زیکش پرسش‌های نظارتی مهمی ایجاد می‌کنند. موضوع اصلی این نیست که حریم خصوصی ذاتاً غیرقانونی است، بلکه این است که سازوکار افشای انتخابی زیکش تا چه اندازه با چارچوب‌هایی سازگار می‌شود که بر مشاهده یا گزارش‌دهی خودکار تراکنش‌ها تکیه دارند. مقررات مبارزه با پول‌شویی و قانون بازارهای دارایی‌های رمزارزی اتحادیه اروپا، موسوم به MiCA، از جمله چارچوب‌هایی هستند که بر شفافیت و گزارش‌دهی تأکید دارند.
تصویر فعلی بازار؛ داده‌های Moneyiar
بر اساس داده‌های Moneyiar در ساعت ۰۹:۰۴ روز ۸ اکتبر ۲۰۲۶ به وقت +۰۳:۳۰، قیمت Zcash برابر با ۱۲۳۸.۸۳۵۳۰۵۴۸۲۱ دلار بوده و این رمزارز در ۲۴ ساعت ۵.۹۱ درصد و در هفت روز ۱۲.۱۳ درصد کاهش داشته است.
در همین زمان، چین‌لینک با قیمت ۱۳.۰۸۸۴۲۴۶۴۲۲ دلار معامله شده و تغییرات آن در ۲۴ ساعت و هفت روز به‌ترتیب منفی ۴.۳۴ و منفی ۸.۰۵ درصد بوده است. قیمت Plasma برابر با ۰.۰۸۶۹۸۴۷۱۳ دلار گزارش شده؛ این دارایی در ۲۴ ساعت ۰.۸۲ درصد و در هفت روز ۱۰.۷۳ درصد افت کرده است. Raydium نیز با قیمت ۲.۴۷۷۳۹۸۴۵۸۴ دلار، در ۲۴ ساعت ۱۴.۴۲ درصد و در هفت روز ۲۹.۲۲ درصد رشد داشته است.
مسیر آینده زیکش به توانایی آن در حفظ حریم خصوصی، پذیرش استفاده از تراکنش‌های شیلدشده و نحوه پاسخ چارچوب‌های نظارتی به افشای انتخابی بستگی خواهد داشت. نقطه تمایز این شبکه با مدل کاملاً شفاف بیت‌کوین، تلاش برای تبدیل حریم خصوصی به یک انتخاب قابل کنترل برای کاربر است؛ انتخابی که در عصر تحلیل گسترده داده‌های عمومی، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
